U pustinjskim predelima severnog Sudana, iz peščanih nanosa izranjaju ostaci srednjovekovne katedrale koja svedoči o nekadašnjem sjaju drevne Nubije. Arheolozi su se nedavno vratili na ovo nalazište i tokom novih istraživanja otkrili značajne detalje koji pružaju bolji uvid u veličinu i izgled ovog monumentalnog zdanja.
Katedrala se nalazi na istočnoj obali Nila, u Staroj Dongoli, danas napuštenom gradu koji je nekada bio središte kraljevstva Makurija. Nakon što je u šestom veku nove ere prihvatilo hrišćanstvo, ovo kraljevstvo doživelo je veliki kulturni i građevinski procvat. Stara Dongola postala je značajno urbano središte sa brojnim crkvama, manastirima i raskošnim građevinama, a njen razvoj trajao je sve do četrnaestog veka.
Nova arheološka istraživanja sprovodi tim Univerziteta u Varšavi, u saradnji sa Nacionalnom upravom Sudana za starine i muzeje. Predmet iskopavanja je monumentalna građevina poznata kao Velika Isusova crkva, jedan od najznačajnijih ostataka hrišćanske arhitekture u istorijskoj Nubiji.
Iako su radovi tek započeli, istraživači su već otkrili veliko stepenište i prvi put uspeli da dopru do prvobitnog nivoa poda katedrale. Pojedini zidovi u blizini stepeništa sačuvani su do visine od oko jedanaest metara, što ukazuje na izuzetne dimenzije čitavog objekta.
Prema preliminarnim procenama, građevina je nekada bila široka oko 47 metara i dugačka 57 metara, dok je njena visina možda dostizala čak 21 metar. Nastavkom iskopavanja arheolozi se nadaju da će preciznije utvrditi njene dimenzije i značaj u istoriji arhitekture.
Profesor Artur Obluski, rukovodilac ekspedicije iz Poljskog centra za mediteransku arheologiju pri Univerzitetu u Varšavi, naglasio je da je reč o građevini čije su dimenzije prevazilazile čak i veličinu Bele kuće u Vašingtonu. Prema njegovim rečima, Velika Isusova crkva mogla bi da predstavlja jedno od najvažnijih arhitektonskih ostvarenja srednjovekovne Nubije, slično značaju koji Aja Sofija u današnjem Istanbulu ima u istoriji svetske arhitekture.
Tokom istraživanja otkriveni su i ostaci manje crkve na gornjem spratu katedrale. Iako je veći deo ove građevine uništen, arheolozi su pronašli brojne komade maltera sa tragovima grčkih natpisa i nekadašnjih zidnih slika. Količina pronađenog materijala toliko je velika da je njime ispunjeno šest velikih polica za arheološke nalaze.
Ipak, na samim zidovima sačuvano je veoma malo tragova oslikavanja. Profesor Obluski ukazao je na to da se ovo razlikuje od stanja u drugoj crkvi, povezanoj sa kraljem Davidom, koju je isti tim otkrio 2023. godine. Ta građevina potiče iz trinaestog veka i bila je dograđena uz severnu stranu Velike Isusove crkve.
Posebno zanimljivi su fragmenti tekstova na grčkom jeziku. Doktorka Agata Deptula identifikovala je jedan od njih kao deo molitve Ane, majke proroka Samuila, poznate iz Starog zaveta. Tekst je ispisan veoma sitnim i pažljivim rukopisom, slovima visokim svega oko pola centimetra.
Poljski centar za mediteransku arheologiju istražuje Staru Dongolu još od šezdesetih godina prošlog veka, ali su radovi često bili usporeni zbog političke nestabilnosti i dugotrajnih sukoba u Sudanu, koji traju gotovo od sticanja nezavisnosti pedesetih godina dvadesetog veka.
Posebno teške posledice po kulturno nasleđe donosi najnoviji građanski rat. Prema procenama Organizacije Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu, od početka sukoba u aprilu 2023. godine više od stotinu kulturnih lokaliteta u Sudanu oštećeno je, opljačkano ili uništeno.
Stara Dongola je za sada uspela da izbegne veća razaranja, ali uništavanje istorijskih spomenika u drugim delovima zemlje pokazuje koliko je važno zaštititi ovo neprocenjivo nasleđe. Nova otkrića pružaju dragocen uvid u srednjovekovnu Nubiju, njenu religiju, kulturu i arhitekturu, čiji su tragovi vekovima ostali skriveni ispod pustinjskog peska.
Danas otvaranje 1. BURGER KINGA u Beogradu 😍🍔🍟
Autor: redportal.rs
