U zaleđenom moru istočnog Antarktika u avgustu 2024. godine pojavila se ogromna površina otvorene vode, okružena morskim ledom. Reč je o pojavi poznatoj kao polinija, a ona koja je nastala u zalivu Brejd prostirala se na čak 89.121 kvadratni kilometar, što je površina približna veličini Portugala.
Zaliv Brejd u tom delu godine uobičajeno je prekriven ledom, zbog čega je pojava privukla posebnu pažnju naučnika. Satelitski snimci potvrdili su da se dogodilo nešto što istraživači na tom području ranije nisu zabeležili.
Indijski istraživački tim predvođen geonaučnikom Džibandžotijem Svejnom utvrdio je da je do otvaranja polinije dovela kombinacija ekstremnih vremenskih i okeanskih uslova. Među najvažnijim faktorima bile su snažne atmosferske reke i morski toplotni talasi.
Od jula do avgusta 2024. zabeleženo je šest atmosferskih reka koje su prema Antarktiku donosile topao i vlažan vazduh. Prema istraživačima, u pitanju je bio jedan od najsnažnijih prenosa vlage zabeleženih usred antarktičke zime.
- Niz intenzivnih atmosferskih reka, poznatih kao 'reke na nebu', preneo je velike količine vlage iz nižih geografskih širina prema Antarktiku. Istovremeno je stalno strujanje prema jugu potiskivalo morski led prema polu - objašnjavaju autori studije.
Takvi uslovi doveli su do dodatnog zagrevanja atmosfere i površine, dok je topliji sneg otežavao formiranje novog leda.
- Istovremeno su snažni vetrovi izazvali Ekmanovo usisavanje, koje podiže topliju dubinsku vodu prema površini i tako doprinosi zagrevanju gornjeg sloja okeana. Dugotrajni morski toplotni talasi dodatno su usporili zaleđivanje - navodi se u studiji.
Ekmanovo usisavanje predstavlja proces pri kojem vetrovi pokreću velike količine površinske vode, što omogućava vodi iz dubljih slojeva da se podigne ka površini. U ovom slučaju na površinu je stigla duboka cirkumpolarna voda, toplija od površinske vode karakteristične za to doba godine. Time je dodatno otežano stvaranje leda.
Svejn i njegove kolege smatraju da bi slične pojave u budućnosti mogle da budu češće. Kako navode, klimatske promene mogu da pojačaju atmosferske reke, doprinesu učestalijim i dužim toplotnim talasima u atmosferi i moru, kao i zagrevanju gornjih slojeva Južnog okeana.
- Niska razina morskog leda i stvaranje polinija mogli bi postati uobičajeni u regijama gde je led istorijski bio stabilan - zaključuje tim u svom radu.
Antarktik je tokom 2024. zabeležio drugu najnižu količinu zimskog morskog leda od početka merenja, odmah iza rekordno niskog nivoa iz 2023. godine. Četiri najniža nivoa zabeležena su tokom poslednje četiri godine.
U junu 2024. veliko područje Belingshausenovog mora, na zapadnoj strani Antarktičkog poluostrva, takođe se nije zaledilo. Otvorena je ostala površina okeana približno jednaka veličini Francuske.
Samo topljenje morskog leda ne podiže direktno nivo mora jer taj led već pluta na okeanu. Međutim, morski led predstavlja svojevrsnu zaštitu za ledene ploče i glečere koji se nalaze na kopnu. Njihovo ubrzano topljenje moglo bi da doprinese rastu nivoa svetskih mora.
Naučnike zato zabrinjava mogućnost da, sa smanjenjem morskog leda, veći deo antarktičkog ledenog pokrivača bude direktno izložen sve toplijoj okeanskoj vodi. Morski led ima važnu ulogu i u antarktičkim ekosistemima, jer od njega zavise lanci ishrane koji imaju značaj i za šire područje svetskih okeana.
Autori istraživanja promene povezuju sa globalnim zagrevanjem izazvanim ljudskim aktivnostima, posebno sagorevanjem fosilnih goriva. Studija o nastanku ogromne polinije objavljena je u naučnom časopisu Geophysical Research Letters.
MASK se vraća u Trampovu administraciju 👇🚨
Prateći program IZLOŽBE "Svet fantastike na papiru" 🖼️
ZA DUNJIN OSMEH 🍀 HITNO potrebna pomoć DUNJI MENKOVIĆ 📢
Autor: REDPORTAL.RS
