Na današnji dan, 7. oktobra 1915. godine, u jednom od najdramatičnijih trenutaka odbrane Beograda u Prvom svetskom ratu, major srpske vojske Dragutin Gavrilović obratio se svojim vojnicima govorom koji će kasnije postati jedan od najpoznatijih simbola srpskog vojničkog herojstva.
Beograd se tih dana nalazio pod silovitim napadom nemačkih i austrougarskih snaga. Ofanziva pod komandom feldmaršala Augusta fon Makenzena počela je 5. oktobra teškim artiljerijskim bombardovanjem, dok je u zoru 7. oktobra počelo forsiranje Save i Dunava i iskrcavanje neprijateljskih jedinica na teritoriju srpske prestonice.
Na Dunavskom keju vodile su se naročito teške borbe. Srpski branioci pokušavali su protivnapadima da potisnu austrougarske jedinice pre nego što uspeju da učvrste mostobran. Među jedinicama koje su držale taj deo fronta bio je i 10. kadrovski puk, a major Dragutin Gavrilović komandovao je njegovim Drugim bataljonom.
Pred novi juriš, Gavrilović je svojim vojnicima održao govor koji je ostao upamćen više od jednog veka.
Vi nemate, dakle, da se brinete za živote vaše, oni više ne postoje. Zato napred u slavu!
Foto: Filip Pejković
Poruka je bila jasna: položaj se mora braniti bez obzira na cenu, kako bi, rečima majora Gavrilovića, „obraz Beograda“ ostao svetao.
Govor je kasnije zabeležio oficir Đorđe Roš, koji se nalazio uz Gavrilovića tokom borbi. Roš ga je objavio 1931. godine u knjizi Na Dunavskom keju septembra 1915, zahvaljujući čemu je Gavrilovićevo obraćanje sačuvano za naredne generacije.
Usledio je juriš u kojem su srpski branioci pretrpeli ogromne gubitke. I sam major Gavrilović teško je ranjen u vrat, ali je preživeo i posle oporavka nastavio svoj ratni put sa srpskom vojskom.
Beograd 1915. godine na kraju nije mogao biti odbranjen. Protivnik je bio višestruko nadmoćniji, a srpska vojska uskoro se našla pred još težim iskušenjem nakon ulaska Bugarske u rat i napada sa istoka. Ipak, otpor branilaca prestonice ostao je jedan od najupečatljivijih događaja srpske vojne istorije.
Zbog toga se Gavrilovićev govor ne pamti kao govor pred pobedničku bitku, već kao poruka ljudi koji su znali kakva ih opasnost čeka i ipak krenuli napred.
Major Dragutin Gavrilović preminuo je u Beogradu 1945. godine, ali su njegove reči iz oktobra 1915. nadživele i njega i vreme u kojem su izgovorene.
Više od jednog veka kasnije, ime majora Gavrilovića i dalje je neraskidivo povezano sa herojskom odbranom Beograda i generacijom vojnika koja je u jednom od najtežih trenutaka Velikog rata branila prestonicu Srbije.
Foto: Filip Pejković
MAJOR GAVRILOVIĆ dobija SPOMENIK u BEOGRADU 💪🏻
Autor: redportal.rs
